Kierowca i leki

Kierowca i leki
Leki są substancjami, które bez wątpienia wpływają na organizm ludzki. Niekiedy mają za zadanie zwalczać przyczyny bądź objawy choroby, a innym razem zapobiegać jej powstaniu. Większa swoboda w dostępności oraz reklamy mówiące o wygodzie życia bez bólu powodują, że ludzie coraz częściej sięgają po leki, w wielu przypadkach nie zważając na działania niepożądane i niebezpieczeństwo płynące z ich zażywania. Zjawisko to można zaobserwować także w codziennej aktywności, jaką jest jazda samochodem. Leki mogą obniżać zdolność obsługi pojazdu mechanicznego. Wpływają zarówno na sprawność mózgowia, jak i układu ruchu czy narząd wzroku. W każdym z tych przypadków mogą stać się źródłem niebezpieczeństwa na drodze. Większa swoboda w dostępności oraz reklamy mówiące o wygodzie życia bez bólu powodują, że ludzie coraz częściej sięgają po leki, w wielu przypadkach nie zważając na działania niepożądane i niebezpieczeństwo płynące z ich zażywania. Kierowca, który przyjmuje leki codziennie, przyzwyczaja się do ich działania. Sporadyczne zażywanie leków sprawia natomiast, że nie jest on w stanie przewidzieć, jak zareaguje jego organizm na nieznaną substancję. W obydwu przypadkach subiektywna ocena zdolności do obsługi pojazdu może być błędna. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu środków działających podobnie jak alkohol oraz warunków i sposobu przeprowadzania badań na ich obecność w organizmie określa środki, które swoim działaniem przypominają alkohol. Substancjami tymi są m.in.: opiaty, amfetamina i jej analogi, kokaina, tetrahydrokannabinole, barbiturany oraz benzodiazepiny. W celu ich wykrycia u kierowcy przeprowadza się badanie moczu, śliny lub krwi. Należy pamiętać, że zażywanie tych leków wiąże się z zakazem prowadzenia pojazdu od kilku do 24 godz. po ich przyjęciu. Czas ten zależy m.in. od dawki leku, drogi jego podania oraz interakcji z innymi lekami. Warto mieć na uwadze skutki, jakie mogą wywołać wymienione leki i zachowywać się odpowiedzialnie po ich przyjęciu. Zdecydowanie więcej jest preparatów słabiej działających na zdolność prowadzenia pojazdów, ale one także mogą powodować negatywne konsekwencje.

Ponad 80% respondentów nie choruje przewlekle. Pozostałe osoby (20%) najczęściej cierpią na nadciśnienie tętnicze (56%), choroby serca (26%) i chorobę wrzodową (14%). Wśród respondentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego 50% osób przyjmuje Acard® (najczęściej 2 razy dziennie). Na ulotce leku znajduje się informacja, że nie wpływa on na sprawność kierowcy. Tritace® zażywa 25% chorujących. Lek ten może powodować zawroty głowy. Najczęściej złe samopoczucie pojawia się przy zwiększeniu dawki lub gdy zaczyna się stosować ten lek. Mimo rozpoznanego nadciśnienia tętniczego, 13% osób nie jest w stanie wymienić nazw leków, które przyjmuje. Może to oznaczać jednocześnie, że nie zapoznało się z ulotką i w konsekwencji nie wie, czy dany lek wpływa na sprawność prowadzenia pojazdu. Osób, które są świadome swojej choroby, a mimo to się nie leczą, jest aż 12%. Natomiast cierpiący na chorobę wrzodową deklarują, że zażywają Ranigast® (150 mg/75 mg). Nie wykazano negatywnego wpływu ranitydyny zawartej w tym leku na zdolność kierowcy. Ulotka zawiera ostrzeżenie, aby w razie złego samopoczucia po zażyciu tego leku powstrzymać się od obsługi pojazdu mechanicznego. Respondentów zapytano także, czy w przypadku rozpoznania u nich choroby przewlekłej wiedzą, które z leków wpływają na prowadzenie pojazdów. Biorąc pod uwagę, że 55% osób nie zażywa leków, 40% odpowiedzi twierdzących jest bardzo wysokim wynikiem. Przyczyną takiej sytuacji może być to, że ulotki leków zażywanych na stałe są lepiej znane.

Zdecydowana większość ankietowanych (90%) nie cierpi na chorobę lokomocyjną. Z grupy pozostałych badanych (10%) zmagających się z dolegliwościami podczas podróży prawie połowa respondentów nigdy nie bierze leków, kiedy prowadzi pojazd. Aviomarin®, podany w ankiecie jako przykład leku, zawiera dimenhydrinatum. Substancja ta została zakwalifikowana jako mogąca upośledzać sprawność kierowcy. Informacja o zakazie obsługi pojazdu mechanicznego po zażyciu tego leku znajduje się także na ulotce – upośledza on reakcje na bodźce zewnętrzne. Zapytano również ankietowanych, czy przyjmują leki doraźnie. Odpowiedzi twierdzącej udzieliło 41% osób. Respondenci najczęściej wymieniali Ibuprom® (23%), który jest lekiem przeciwbólowym niewykazującym negatywnego działania na kierowcę. Aspiryna®, Etopiryna®, Polopiryna® S, Ketonal®, No-Spa® oraz Apap® to także leki stosowane przy różnego rodzaju bólach. Informacje na ulotkach potwierdzają, że preparaty te nie zaburzają sprawności kierowcy. Sudafed® stosowany jest w leczeniu przeziębienia i alergii. Zwalcza stany zapalne błony śluzowej nosa. Niestety w ulotce dołączonej do tego leku nie ma informacji o jego wpływie na zdolność obsługi pojazdu mechanicznego. Przeciwalergiczne działanie ma także Aleric®, który w nielicznych przypadkach może wywoływać senność. Po jego zażyciu lepiej więc zrezygnować z prowadzenia pojazdu. W dolegliwościach żołądkowo-jelitowych zażywany jest przez ankietowanych Espumisan® (5%). Nie zaburza on sprawności psychofizycznych. Ankietowani w pytaniu otwartym dotyczącym okoliczności okazjonalnego przyjmowania leków wymieniają bóle głowy, brzucha, zęba, mięśni, menstruacyjne oraz przeziębienie i grypę. Zaledwie 19% respondentów nie zapoznaje się z informacjami dołączonymi do leku. Pozostałe 81% przyjmuje leki świadomie. Wśród badanych 13% kierowców przyznaje się do wypadku bądź kolizji po zażyciu leku, a liczba osób zwracających uwagę na to, jakie bierze leki, zanim wsiądzie za samochodu, sięga 69%. Należy mieć nadzieję, że zdeklarowane odpowiedzi mają odzwierciedlenie w codziennym życiu. Mimo że badanie jest anonimowe, należy pamiętać, że część respondentów odpowiadała na pytania zgodnie z odpowiedzią pożądaną społecznie lub informacja mogła zostać zatajona (wypadek po zażyciu leków). Wśród badanych 13% kierowców przyznaje się do wypadku bądź kolizji po zażyciu leku.

Odpowiedzi na pytania dotyczące posiadania i składu apteczki pierwszej pomocy wykazały, że tylko 19% osób z badanej grupy wozi w apteczce samochodowej leki, z czego aż 67% nie zapoznało się z informacją o wpływie tych leków na zdolność obsługi pojazdów mechanicznych. Wymienianymi lekami, które kierowcy wożą w samochodach, są: Ibuprom®, Apap®, Polopiryna® S oraz Etopiryna®. Jak już wcześniej wspomniano, leki przeciwbólowe nie powodują pogorszenia zdolności prowadzenia pojazdu. W apteczkach ankietowanych znalazł się także Gripex®, którego przyjmowanie zobowiązuje kierowcę do zachowania szczególnej ostrożności. W przypadku pojawienia się senności, omamów czy zawrotów głowy należy zrezygnować z kierowania pojazdem. Warto podkreślić, że 81% respondentów deklaruje, iż zażywa leki świadomie. W apteczkach pierwszej pomocy dostępnych w sprzedaży nie ma leków. Zaledwie 33% osób przeczytało ulotkę dołączoną do opakowania, co stoi w sprzeczności z poprzednią odpowiedzią dotyczącą zapoznawania się z informacjami o lekach w ogóle (wynik 81%). Może to świadczyć o tym, że respondenci wypełniali ankiety, deklarując pożądane społecznie zachowania, a nie zgodnie ze stanem faktycznym. Pytanie dotyczące leków w apteczkach jest bardziej szczegółowe i wymaga od badanego konkretnej wiedzy. Wśród osób, które czytają ulotki leków przyjmowanych doraźnie lub przewlekle tylko 25% zwraca uwagę na zapis o zdolności prowadzenia pojazdu. Aż 50% badanych nikt nie informuje o występowaniu zależności między zażywaniem leku a obsługą pojazdu mechanicznego. Informację taką uzyskało 32% respondentów od lekarza, a 8% od farmaceuty. Wśród odpowiedzi w kategorii „Inna osoba” (10%) najczęściej respondenci wymieniali znajomych (38%), rodzinę (11%) lub telewizję, Internet (51%). Ostatni wynik nie powinien być w dzisiejszych czasach zaskoczeniem, jednak nie zapominajmy, że lekarz ma obowiązek poinformować pacjenta o przeciwwskazaniu do jazdy (jeśli takie występuje), gdy zapisuje dany lek.

Wnioski

Najczęściej doraźnie stosowanymi lekami przez kierowców są leki przeciwbólowe, a przewlekle stosowanymi – przeciwnadciśnieniowe. Kierowcy rzadko zwracają uwagę, w jaki sposób zażywane leki wpływają na sprawność psychomotoryczną. Prowadzący pojazdy mechaniczne nie są w większości informowani o możliwości szkodliwego działania leku na umiejętność obsługi pojazdu. Zdecydowana większość kierowców doświadczyła złego samopoczucia po zastosowaniu leku. Od tamtej pory znaczna cześć z tej grupy zwraca na to uwagę, wsiadając do samochodu.
 

Zapamiętaj!

Leki, szczególnie te nieprawidłowo przyjmowane, mogą być niebezpieczne dla kierujących pojazdem mechanicznym. Duża grupa ludzi przyjmuje kilka leków jednocześnie, najczęściej są to osoby starsze. Może u nich dojść do niebezpiecznych interakcji leków. Istotna dla bezpieczeństwa ruchu drogowego jest także ocena własnego samopoczucia. Kiedy czujemy się źle, lepiej nie ryzykować i zrezygnować z roli kierowcy. Pamiętajmy także, że kawa i alkohol nie pozostają obojętne na sprawność na drodze.

 

Źródło:
Siwek A.: Gdy kierowca bierze leki. Medycyna i Pasje 2013; 1: 26-36.
następny artykuł