Zaawansowane metody leczenia choroby Parkinsona. Co nowego?

Tłumaczenie artykułu:

Advanced therapeutics in Parkinson’s disease: what’s new?

Streszczenie

Cel przeglądu. Dostarczenie zwięzłej, klinicznie ukierunkowanej aktualizacji wiadomości na temat zaawansowanych metod leczenia choroby Parkinsona.

Najnowsze ustalenia. Podskórny wlew foskarbidopy/foslewodopy oraz apomorfiny skraca czas trwania fazy off i poprawia czas przebywania w „dobrej fazie on”, chociaż pewnym problemem są reakcje w miejscu wstrzyknięcia. Programowanie prowadzone z wykorzystaniem obrazowania może skrócić czas planowania, przy zachowaniu takich samych efektów ruchowych; natomiast adaptacyjna/w zamkniętej pętli głęboka stymulacja mózgu z wykorzystaniem sygnałów potencjałów lokalnego pola może zmniejszyć objawy i poprawić jakość życia przy mniejszym zużyciu energii. Zdalne programowanie przyspiesza korzyści kliniczne i zwiększa dostępność leczenia. Zweryfikowane cele działania skoncentrowanych fal ultradźwiękowych o dużym natężeniu pod kontrolą rezonansu magnetycznego obejmują obecnie jądro brzuszne pośrednie wzgórza, część wewnętrzną gałki bladej i, od niedawna, trakt gałkowo-wzgórzowy; w trakcie badań celem jest jądro niskowzgórzowe. Każdy obiekt docelowy przynosi odmienne korzyści i ma inny profil działań niepożądanych. We wczesnych badaniach z wykorzystaniem skoncentrowanych fal ultradźwiękowych o małym natężeniu pod kontrolą rezonansu magnetycznego zaprezentowano bezpieczne, przemijające otwarcie bariery krew–mózg. Pierwsze w historii u ludzi przeszczepienia pochodzące z dopaminergicznych komórek macierzystych wykazują bezpieczeństwo i funkcjonowanie przeszczepu.

1. Zaawansowany krajobraz terapeutyczny choroby Parkinsona zmienia się dzięki innowacjom istniejących metod leczenia i nowatorskim metodom. Priorytety na przyszłość w tej dziedzinie obejmują: standaryzację biomarkerów i opracowanie protokołów adaptacyjnej głębokiej stymulacji mózgu, długofalową ocenę wyników stosowania skoncentrowanych fal ultradźwiękowych o dużym natężeniu, przeprowadzenie rygorystycznych badań z grupą kontrolną nad skoncentrowanymi falami ultradźwiękowymi o małym natężeniu i terapiami komórkowymi, zaprojektowanych do oceny możliwości modyfikowania przebiegu choroby.

Słowa kluczowe: wlewy, głęboka stymulacja mózgu, interwencyjne obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego, ablacja skoncentrowanymi falami ultradźwiękowymi o dużym natężeniu, terapia komórkowa

Keywords: infusions, deep brain stimulation, interventional magnetic resonance imaging, high-intensity focused ultrasound ablation, cell therapy

Układ glimfatyczny mózgu: struktura, regulacja, starzenie się i mechanizmy encefalopatii

Tłumaczenie artykułu:

Cerebral glymphatic system: structure, regulation, ageing, and mechanisms of encephalopathy

Streszczenie

Układ glimfatyczny był początkowo uważany za kanał okołonaczyniowy, odpowiedzialny za usuwanie substancji w obrębie mózgu. Wraz z pogłębieniem pojmowania funkcji przestrzeni zewnątrzkomórkowej (extracellular space – ECS) i odkryciem naczyń limfatycznych opon oraz podpajęczynówkowej błony limfatycznopodobnej zaproponowano, aby układ glimfatyczny traktować jako złożony system obejmujący przestrzeń okołonaczyniową, ECS oraz struktury limfatycznopodobne, odgrywający ważne role w uwalnianiu substancji, usuwaniu metabolitów oraz funkcjach neuroimmunologicznych w obrębie mózgu. W najnowszych badaniach wykazano, że mózgowa ECS zasadniczo reguluje te fundamentalne funkcje, w tym sen, pamięć i przetwarzanie czuciowe. W tym przeglądzie przedstawiono postępy w badaniach nad rolami układu glimfatycznego w zakresie struktury i funkcjonowania w starzeniu się i chorobach mózgu. Metody obrazowania ułatwiły bardziej zniuansowane poznanie architektury układu glimfatycznego, szczególnie przestrzeni okołonaczyniowej. Podzielony na kompartmenty układ, charakteryzujący się poprzedzielaniem przez osłonki mielinowe, służy jako kanał wymiany płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) i płynu śródmiąższowego (interstitial fluid – ISF) oraz odgrywa główną rolę w regulowaniu przepływu ISF w obrębie głębokiego obszaru mózgu. Ponadto omówiono

patofizjologiczne następstwa nadmiernego gromadzenia się formaldehydu (formaldehyde – FA) w starzejącym się mózgu. W szczególności związany ze starzeniem się FA może wytwarzać wiązania krzyżowe z β-amyloidem (amyloid beta – Aβ), białkiem tau, α-synukleiną, hemoglobiną i macierzą pozakomórkową w ECS i/lub hialoplazmie, co doprowadza do zaburzenia wymiany ISF-PMR i wystąpienia takich encefalopatii, jak choroba Alzheimera i choroba Parkinsona, a także stwardnienia rozsianego, glejaków i zaburzeń snu. Zatem układ glimfatyczny obejmujący ECS może być obiecującym celem terapeutycznym w leczeniu chorób mózgu.

Słowa kluczowe: choroba Alzheimera, AQP4, płyn mózgowo-rdzeniowy, przestrzeń zewnątrzkomórkowa, formaldehyd, układ glimfatyczny, płyn śródmiąższowy, naczynia limfatyczne

Keywords: Alzheimer’s disease, AQP4, cerebrospinal fluid, extracellular space, formaldehyde, glymphatic system, interstitial fluid, lymphatic vessels

Kliniczne, radiologiczne i immunologiczne cechy astrocytopatii GFAP: przegląd systematyczny z porównaniem na poziomie lokalnym

Tłumaczenie artykułu:

Clinical, imaging, and immunological features of GFAP astrocytopathy: a systematic review with regional comparison

Streszczenie

1. Celem niniejszego przeglądu systematycznego była analiza cech klinicznych, laboratoryjnych i radiologicznych astrocytopatii związanej z kwaśnym białkiem włókienkowym gleju (glial fibrillary acidic protein – GFAP), ze szczególnym uwzględnieniem różnic między populacjami azjatyckimi i nieazjatyckimi.
2. Przeszukano bazy PubMed, Embase i Scopus od momentu ich powstania do czerwca 2025 r. w celu identyfikacji opisów przypadków, serii przypadków oraz badań obserwacyjnych obejmujących dorosłych pacjentów z astrocytopatią GFAP. Do analizy włączono 15 badań obejmujących łącznie 538 pacjentów. Zebrano dane dotyczące obrazu klinicznego, wyników obrazowania metodą rezonansu magnetycznego (magnetic resonance imaging – MRI) oraz badań laboratoryjnych i porównano je między regionami.
3. Wyodrębniono łącznie 2272 publikacje, z których 15 spełniło kryteria włączenia do ostatecznej analizy, obejmując 538 pacjentów. Analiza wykazała trzy główne fenotypy: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu (164/371; 44,2%), zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu i rdzenia kręgowego (94/371; 25,3%) oraz zapalenie rdzenia kręgowego (26/371; 7,0%). Najczęstszymi objawami klinicznymi były: ból głowy (186/470; 39,6%), ruchy mimowolne (160/473; 33,8%), gorączka (172/538; 32,0%) i objawy psychiatryczne (111/471; 23,6%). W badaniu MRI najczęściej obserwowano zmiany w okolicach okołokomorowych (85/434; 19,6%) i podkorowych (80/432; 18,5%). Najczęstszymi cechami radiologicznymi były wzmocnienie kontrastowe okołonaczyniowe i oponowe. W badaniach laboratoryjnych stwierdzano obecność przeciwciał przeciwko GFAP w surowicy lub płynie mózgowo-rdzeniowym (PMR). Obserwowano również współwystępowanie innych przeciwciał w PMR i surowicy, szczególnie przeciwciał anty-AQP4, anty-MOG oraz anty-NMDAR.
4. Astrocytopatia GFAP charakteryzuje się całym spektrum objawów klinicznych i radiologicznych. Najczęściej manifestuje się jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu i rdzenia kręgowego lub zapalenie rdzenia kręgowego, przy czym najczęściej obserwowanym zespołem klinicznym było zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Do najczęściej zgłaszanych objawów należą ból głowy, gorączka, nieprawidłowe ruchy i objawy psychiatryczne. Choroba wykazuje zróżnicowany obraz neurologiczny i radiologiczny. Różnice regionalne sugerują, że czynniki genetyczne, procedury diagnostyczne i uwarunkowania kulturowe mogą wpływać na profil objawów. Wyniki te podkreślają potrzebę opracowania standaryzowanych kryteriów diagnostycznych i prowadzenia dalszych badań

w zróżnicowanych populacjach.

Słowa kluczowe: przegląd systematyczny, GFAP, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, autoimmunologiczne zapalenie mózgu, manifestacja kliniczna, badania laboratoryjne, cechy radiologiczne

Keywords: systematic review, GFAP, meningoencephalitis, autoimmune encephalitis, clinical manifestation, laboratory findings, imaging features

Współwystępowanie choroby Charcota-Mariego-Tootha typu 1A i przewlekłej zapalnej poliradikuloneuropatii demielinizacyjnej – przegląd piśmiennictwa i opis przypadku

Co-occurrence of Charcot-Marie-Tooth disease type 1A and chronic inflammatory demyelinating polyradiculoneuropathy – a literature review and case report

Daria Komissarova, Anna Pietrzak, Łukasz Rzepiński

Streszczenie

Polineuropatie czuciowo-ruchowe o charakterze demielinizacyjnym stanowią niejednorodną i zróżnicowaną klinicznie grupę chorób obwodowego układu nerwowego. Mogą mieć podłoże genetyczne, niedoborowe, zapalne, metaboliczne, toksyczne, autoimmunologiczne lub złożone (współwystępowanie kilku różnych etiologii). Narastanie deficytu neurologicznego może przebiegać w sposób ostry, podostry bądź przewlekły, a objawy mogą być wieloogniskowe lub uogólnione, symetryczne i rozlane. Wiele z tych schorzeń dobrze odpowiada na leczenie przyczynowe, co pozwala na istotne zmniejszenie nasilenia objawów i ograniczenie niepełnosprawności. Z tego względu wnikliwa analiza kliniczna oraz badania elektrofizjologiczne odgrywają ważną rolę w diagnostyce neuropatii demielinizacyjnych, ponieważ umożliwiają precyzyjną ocenę stopnia i charakteru uszkodzenia nerwów, a także właściwe ukierunkowanie dalszego postępowania terapeutycznego, co w praktyce klinicznej znacząco wpływa na funkcjonowanie, rokowanie oraz ogólną jakość życia pacjentów. Przykładem dziedzicznej neuropatii czuciowo-ruchowej jest choroba Charcota-Mariego-Tootha (CMT), zaliczana do obszernej i zróżnicowanej grupy genetycznie uwarunkowanych polineuropatii, stanowiąca najczęściej występującą postać neuropatii dziedzicznej. CMT

należy różnicować z innymi schorzeniami charakteryzującymi się dominującym osłabieniem

dystalnych grup mięśniowych kończyn, zanikiem mięśni, deformacjami stóp i postępującym

przebiegiem. Z klinicznego punktu widzenia niezwykle istotna jest diagnostyka różnicowa mająca na celu rozróżnienie nabytych polineuropatii immunologicznych od tych genetycznie uwarunkowanych. Różnorodność patogennych mutacji, zmienność fenotypowa i możliwość jednoczesnego współwystępowania obu etiologii sprawiają, że diagnostyka i leczenie polineuropatii ruchowo-czuciowych pozostaje trudnym wyzwaniem w codziennej praktyce klinicznej.

Abstract

Sensory-motor demyelinating polyneuropathies constitute a heterogeneous and clinically diverse group of disorders of the peripheral nervous system. Their etiology may include genetic factors, acquired deficiency-related processes, inflammatory, metabolic, toxic or autoimmune mechanisms, or be complex (resulting from the coexistence of several different causes). The progression of neurological deficits may occur suddenly (acute onset), subacutely, or chronically, and the symptoms may be limited to specific areas (multifocal) or generalized, symmetric, and widespread. Many of these conditions respond well to causal treatment, which allows for a significant reduction of symptom severity and prevention of disability. For this reason, thorough clinical assessment and electrophysiological studies play a key role in the diagnosis of demyelinating neuropathies, enabling precise evaluation of the extent and nature of nerve damage as well as appropriate guidance of further therapeutic management, which in clinical practice significantly affects patients’ functioning, prognosis, and overall quality of life. An example of a hereditary sensory-motor neuropathy is Charcot-Marie-Tooth disease (CMT), classified within a broad and diverse group of genetically determined neuropathies of the peripheral nerves and representing the most common form of hereditary neuropathy. Although CMT is the most prevalent hereditary neuropathy, it is only one of many forms within this complex and heterogeneous spectrum of disorders. CMT should be differentiated from other diseases characterized by predominant weakness of distal muscle groups of the limbs, muscle atrophy, foot deformities, and progressive clinical course. From a clinical standpoint, differential diagnosis is crucial and focuses on distinguishing acquired immune-mediated polyneuropathies from genetically determined demyelinating forms of CMT. The diversity of pathogenic genetic mutations, phenotypic variability, and the possibility of coexistence of both etiologies make the diagnosis and management of sensory-motor polyneuropathies a significant challenge in everyday clinical practice.

Słowa kluczowe: CMT1A, PMP22, neuropatia dziedziczna, polineuropatia demielinizacyjna

Keywords: CMT1A, PMP22, hereditary neuropathy, demyelinating polyneuropathy